เทคนิค

การอ่านกฎหมาย

และ

วิธีเรียนกฎหมาย

โดย

นายมานิตย์ จิตต์จันทร์กลับ

อดีต อธิบดี ผู้พิพากษาศาลอาญากรุงเทพใต้

อดีต อธิบดีผู้พิพากษาศาลอาญา

อดีต ผู้พิพากษาหัวหน้าแผนกคดีล้มละลายในศาลฎีกา

ที่ปรึกษาคณะกรรมการพิจารณาศึกษา ร่างพระราชบัญญัติที่เกี่ยวข้องกับการแก้ไข

ปัญหาเศรษฐกิจของประเทศที่จะเสนอต่อวุฒิสภา

(สงวนลิขสิทธิ)

คำนำ

เนื่องจากมีผู้ปรารภอยู่เสมอๆว่า การอ่านและการเรียนกฎหมายนั้นยาก - อ่านไม่ค่อยรู้เรื่อง ไม่เข้าใจ ต้องท่องจำบทบัญญัติกฎหมาย เป็นพันๆมาตรา เกินความสามารถที่จะทำได้ แสดงว่าผู้ที่มีความรู้สึกเช่นนั้นไม่ทราบว่า โดยแท้จริงแล้ว กฎหมาย คืออะไร มีกี่ประเภท มีโครงสร้างอย่างไร มีวิธีอ่านอย่างไรจึงจะรู้เรื่อง ที่สำคัญที่สุดคือไม่ทราบคำนิยามความหมายที่เป็นทางราชการของถ้อยคำภาษาไทยทุกคำที่เขียนไว้ในกฎหมาย ซึ่งเป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องรู้ หากรู้เรื่องเหล่านี้แล้ว การเรียนกฎหมายจะง่ายเข้า.

จากประสบการณ์อันยาวนานของผู้เขียน ตั้งแต่เริ่มเข้าเป็นนักศึกษาวิชากฎหมาย ใน คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัย ธรรมศาสตร์ ซึ่งเป็นมหาวิทยาลัยเปิด เมื่อพ.ศ. ๒๕๐๑ ได้ปริญญานิติศาสตร์บัณฑิต พ.ศ. ๒๕๐๕ สอบได้เป็นเนติบัณฑิตไทย พ.ศ. ๒๕๐๖ สอบเป็น ผู้ช่วยพิพากษาได้เมื่อ พ.ศ. ๒๕๐๘ จากประสบการณ์ อันยาวนานกว่า ๓๐ ปี ในการปฏิบัติ หน้าที่เป็นผู้พิพากษา ตั้งแต่เป็นผู้ช่วยผู้พิพากษา ผู้พิพากษาศาลชั้นต้น ทั้งในกรุงเทพมหานคร และต่างจังหวัด เป็นผู้พิพากษาหัวหน้าศาล ผู้พิพากษาศาลอุทธรณ์ ผู้พิพากษาศาลฎีกา ผู้พิพากษาหัวหน้าคณะในศาลฎีกา ได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่ง อธิบดีผู้พิพากษาศาลอาญากรุงเทพใต้ ซึ่งเป็นศาลที่ตั้งขึ้นใหม่เป็นคนแรก เมื่อวันที่ ๓ พฤษภาคม ๒๕๓๖ อยู่ที่ศาลอาญากรุงเทพใต้ เป็นเวลา ๒ปี จากนั้น ได้รับการแต่งตั้งให้ดำรง ตำแหน่งอธิบดีผู้พิพากษาศาลอาญา บริหารราชการที่ศาลอาญา ๒ ปี จากนั้นจึงได้เลื่อนชั้นขึ้นไปดำรงตำแหน่ง ผู้พิพากษาหัวหน้าแผนกคดีล้มละลายในศาลฎีกา ซึ่งเป็นตำแหน่งที่ทางราชการตั้งขึ้นใหม่ เมื่อวันที่ ๑ ตุลาคม ๒๕๓๙ รับผิดชอบในการพิจารณาพิพากษาคดีล้มละลายในศาลฎีกา เป็นตำแหน่งสุดท้ายในชีวิตราชการ.

สำหรับ ตำแหน่งอธิบดีผู้พิพากษาศาลอาญา ทั้งสองศาล เป็นตำแหน่งในทางบริหารศาล มีอำนาจหน้าที่ บริหารงานทั้ง ทางตุลาการ และธุรการ โดยเฉพาะศาลอาญากรุงเทพใต้ ซึ่งเป็นศาลที่ตั้งใหม่ ได้มีโอกาสพัฒนาระบบการปฏิบัติงานของผู้พิพากษา และ เจ้าหน้าที่ธุรการให้ทันสมัย โดยได้นำเทคโนโลยีสมัยใหม่ ได้แก่ เครื่องคอมพิวเตอร์มาช่วยในการทำงานเอกสาร โดยจัดสร้าง โปรแกรมคำสั่งการปฏิบัติงานของเครื่องคอมพิวเตอร์ [SOFTWARE] ของเจ้าหน้าที่ศาลแต่ละแผนก โดยเฉพาะงานเอกสาร ที่ต้องทำเป็นประจำ ก็จัดสร้างรูปแบบสำเร็จรูป ไม่ต้องพิมพ์ข้อความซ้ำซากกันทุกวัน วันละหลายครั้ง แม้แต่คำพิพากษา ในคดีที่จำเลยให้การรับสารภาพ ซึ่งแต่เดิมต้องพิมพ์ข้อความซ้ำๆกันทุกวัน วันละหลายเรื่อง นอกจากนี้ ยังได้รับแต่งตั้งให้เป็นอนุกรรมการ กรรมการ ประธานกรรมการ ในการพิจารณาแก้ไขเพิ่มเติมกฎหมาย ได้พบปัญหาต่างๆเกี่ยวกับการแปลกฎหมาย ตีความกฎหมายมากมาย ได้ฟังคนที่มีความเห็นแตกต่างกันในปัญหาข้อกฎหมายต่างยกเหตุผลขึ้นมาเพื่อสนับสนุนความเห็นของตน ได้รับเชิญให้เป็นวิทยากร บรรยายในการ อบรม ผู้พิพากษา ข้าราชการอัยการ ข้าราชการตำรวจ นักศึกษาแพทย์ จึงได้พยายามคิดค้นหาวิธีที่เป็นระบบในการที่จะอ่าน แปล ตีความ และ ค้นหากฎหมายออกมาใช้ ได้ถูกต้อง และ รวดเร็วตลอดมา และ ค่อยๆรวบรวมไว้เพื่อใช้ประโยชน์ส่วนตัว ซึ่งนับว่าได้ผลดีตามสมควร ได้แนะนำให้ลูกศิษย์ ผู้ใต้บังคับบัญชา และผู้ใกล้ชิด นำไปทดลองปฏิบัติ ก็ได้รับแจ้งว่าได้ผลดีพอสมควร จึงได้คิดรวบรวมเขียนไว้เป็นลายลักษณ์อักษร เพื่อประโยชน์แก่ผู้สนใจ นำไปปฏิบัติ และเพื่อจะได้มีการพัฒนาให้ดีขึ้นต่อไป.

การเขียนหนังสือเรื่อง เทคนิคการอ่านกฎหมาย และ วิธีเรียนกฎหมาย หรือ คู่มือการเรียนกฎหมาย และวิธีอ่านกฎหมาย ซึ่งเป็นหนังสือแนะนำวิธีการเรียนกฎหมาย และวิธีอ่านกฎหมาย ไม่ใช่คำบรรยาย กฎหมาย ถ้อยคำต่างๆ ในกฎหมายเป็นจำนวนมาก เป็นภาษาราชการ มีความหมายหลายนัย กฎหมาย ไม่ได้ให้คำนิยามไว้ จึงจำเป็นต้องอ้างอิง หนังสือพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๒๕ ไว้หลายแห่ง ทำให้ดู เกะกะไปบ้าง แต่ก็มีความจำเป็น ทั้งนี้เพื่อการตรวจสอบความถูกต้อง ว่าผู้เขียนไม่ได้บัญญัติศัพท์ขึ้นเอง แต่ใช้ถ้อยคำ และคำศัพท์ ที่ทางราชการ บัญญัติไว้ให้ใช้ และ เพื่อต้องการเน้น ให้ผู้ที่สนใจศึกษากฎหมาย โดยเฉพาะผู้ที่เริ่มศึกษาใหม่ ได้เข้าใจ และเห็นเป็นตัวอย่าง.

ด้วยเจตนา เพื่อมิให้ผู้ที่สนใจศึกษากฎหมายรุ่นหลัง ต้องเสียเวลาค้นคว้าหาวิธีการด้วยตนเองซึ่งจะต้องใช้เวลาในการหาประสบการณ์มากมาย จึงได้ตัดสินใจเขียนหนังสือเล่มนี้ขึ้นเพื่อเผยแพร่ วิธีการ ซึ่งเป็นแนวทางหนึ่ง ให้ปรากฎไว้ จะได้ไม่สูญสิ้นไปพร้อมกับชีวิตของผู้เขียน หวังว่าคงจะเป็นประโยชน์แก่ผู้ที่สนใจอ่าน และศึกษากฎหมายบ้างไม่มากก็น้อย.

อนึ่งหากท่านผู้อ่านเห็นว่าวิธีการที่ผู้เขียนนำเสนอนี้ไม่ถูกต้อง หรือบกพร่องประการใด กรุณาแจ้งให้ผู้เขียนทราบด้วย เพื่อจะได้แก้ไข หรือเพิ่มเติมให้สมบูรณ์ต่อไป

นายมานิตย์ จิตต์จันทร์กลับ

อดีต อธิบดีผู้พิพากษาศาลอาญากรุงเทพใต้ อดีต อธิบดีผู้พิพากษาศาลอาญา

อดีต ผู้พิพากษาหัวหน้าแผนกคดีล้มละลายในศาลฎีกา

ที่ปรึกษาคณะกรรมการพิจารณาศึกษาร่างพระราชบัญญัติที่เกี่ยวข้องกับ

การแก้ไขปัญหาเศรษฐกิจของประเทศที่จะเสนอต่อวุฒิสภา

บทนำ

กฎหมายเป็น กติกาของสังคม เป็นกฎเกณฑ์ หรือ ข้อตกลงที่สังคมร่วมกันกำหนดขึ้นเป็นหลักปฏิบัติเพื่อให้เกิดความสงบเรียบร้อย และ เป็นธรรมในสังคม จึงเป็นหลักเกณฑ์ ที่ทุกคนถูกบังคับให้ปฏิบัติตาม ผู้ใดฝ่าฝืน ต้องได้รับโทษ หรือ อาจถูกบังคับให้ปฏิบัติตาม ผู้ใดจะอ้างว่าไม่รู้กฎหมายไม่ได้ ดังจะเห็นได้จาก บทบัญญัติของกฎหมาย ส่วนมาก จะมีข้อความว่า “พระราชบัญญัตินี้ให้ใช้บังคับ ตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป”

ข้อห้ามอ้างว่าไม่รู้กฎหมายนี้ ในทางอาญา ถึงกับบัญญัติไว้เป็นข้อกฎหมายในประมวลกฎหมายอาญา ว่า “บุคคลจะแก้ตัวว่าไม่รู้กฎหมาย เพื่อให้พ้นจากความรับผิดทางอาญาไม่ได้......” (มาตรา ๖๔)

การที่กฎหมายบัญญัติเป็นข้อบังคับไว้เช่นนี้ กฎหมายจึงควรเป็นสิ่งที่ทุกคน สามารถอ่านแล้วรู้เรื่อง และสามารถเข้าใจได้โดยง่าย แต่เมื่อหยิบกฎหมายขึ้นมาอ่าน ก็ไม่รู้แล้วว่า ชื่อของกฎหมายนั้น หมายความว่าอย่างไร เช่น ไม่รู้ว่า ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มีความหมายว่าอย่างไร ไม่รู้ว่า พระราชบัญญัติ คืออะไร กฎหมาย คืออะไร บางฉบับใช้คำว่า ประมวลกฎหมาย บางฉบับใช้คำว่า พระราชบัญญัติ บางฉบับใช้คำว่า พระราชกำหนด บางฉบับใช้คำว่า พระราชกฤษฎีกา. ไม่รู้ว่า ข้อความที่เขียนไว้ในกฎหมายนั้นมีความหมายอย่างไร ภาษาที่ใช้เขียนกฎหมายก็แปลกไปจาก หนังสือประเภทอื่น ที่เคยอ่านมา คำศัพท์บางคำ ไม่เคยเห็นมาก่อน และเป็นการแน่นอนว่า เมื่ออ่านไม่รู้เรื่อง ก็ย่อมเรียนไม่รู้เรื่อง และไม่เข้าใจ.

การไม่รู้เรื่องสิ่งที่ถูกบังคับให้รู้ และ ถ้าไม่รู้ ไม่เข้าใจ หรือ เข้าใจผิด อาจเกิดโทษ เกิดภัยแก่ตนเอง ถึงกับติดคุก ติดตะราง สิ้นสิทธิ อันพึงมีพึงได้ หรือสูญเสียทรัพย์สินจนสิ้นเนื้อประดาตัว แถมยังมีหนี้สินล้นพ้นตัว อันเป็นเหตุให้ถูกฟ้องร้อง ต่อศาลให้พิพากษาให้เป็นบุคคลล้มละลาย ไม่สามารถจัดการทรัพย์สินของตนเองได้อีกด้วย และไม่รู้ว่าภัยนั้นจะมาถึงตัวเมื่อไร จึงเป็นความทุกข์อย่างยิ่ง ความทุกข์นั้น หากไม่หาทางแก้ไข ปลดเปลื้อง และ ลงมือปฏิบัติ ความทุกข์ก็จะไม่หมดสิ้นไป หรือไม่บรรเทาเบาบางลง.

วิธีดับความทุกข์ หรือ วิธีปลดเปลื้องทุกข์ ที่ได้มีการพิสูจน์แล้วว่าได้ผลดีที่สุด คือ วิธีของ สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ซึ่งเป็นหลักธรรม หมวดหนึ่งในพระพุทธศาสนา ชื่อ อริยสัจ มี ๔ข้อ คือ

๑.ทุกข์ (ความยากลำบาก ความไม่สบายกาย ไม่สบายใจ ไม่พอใจ)

๒. ทุกขสมุทัย (ที่เกิดแห่งทุกข์)

๓.ทุกขนิโรธ (ความดับทุกข์)

๔. ทุกขนิโรธ คามินี ปฏิปทา หรือ มรรค (ทางแห่งความดับทุกข์)

จากหลักธรรมดังกล่าวอาจสรุปความ พอให้เข้าใจง่ายๆว่า เมื่อมีความทุกข์เกิดขึ้น หากเราต้องการจะปลดเปลื้องทุกข์ ทำให้หลุดพ้นเพื่อแบ่งเบา หรือ ให้หมดไป สิ่งแรกที่เราต้องทำ คือ เราต้องค้นหาสาเหตุแห่งความทุกข์นั้นให้พบเสียก่อน เมื่อพบแล้วก็แก้ที่สาเหตุนั้น ความทุกข์จึงจะบรรเทาเบาบางลง หรือ หมดสิ้นไป.

ความทุกข์ ที่กำลังพูดถึงกัน ณ ที่นี้ คือ การอ่านกฎหมายไม่รู้เรื่อง ไม่เข้าใจ การหาความดับทุกข์ หรือ การปลดเปลื้องความทุกข์ในเรื่องนี้ จึงต้องหาสาเหตุที่อ่านกฎหมายไม่รู้เรื่อง ให้พบเสียก่อน แล้วแก้ที่เหตุนั้น.

สาเหตุที่ทำให้อ่านกฎหมายไม่รู้เรื่อง ซึ่งถือว่าเป็นเหตุแห่งทุกข์ เท่าที่ ผู้เขียนรวบรวมได้ มี ๔ ประการคือ

๑. ไม่รู้ความหมายของภาษา ที่เขียนไว้ในกฎหมาย.

๒. ไม่รู้ว่ากฎหมายคืออะไร.

๓. ไม่รู้วิธีการอ่านกฎหมาย.

๔. ไม่มีระบบในการค้นหา กฎหมาย เพื่อนำออกมาใช้.

วิธีแก้ความทุกข์ ก็ต้องแก้ที่เหตุแห่งทุกข์ ทั้ง ๔ ประการนั้น ซึ่งจะได้กล่าวถึงแต่ละวิธีเป็นลำดับไป.

************************

บทที่๑

เหตุแห่งทุกข์ประการที่ ๑

อ่านกฎหมายไม่รู้เรื่อง เพราะ ไม่รู้ความหมายของภาษา

ที่เขียนไว้ในกฎหมาย

เป็นเรื่องที่ไม่น่าเชื่อ หากจะกล่าวว่าคนไทยไม่รู้ความหมายของถ้อยคำในภาษาไทย จะเป็นไปได้อย่างไร เมื่อเราเกิดมาเป็นคนไทย พูดภาษาไทยได้ ฟังภาษาไทยรู้เรื่องตั้งแต่เด็ก เมื่อเติบโตขึ้นก็ถูกบังคับให้ต้องเรียนหนังสือไทย การเรียน ก็ต้องเรียนทั้งเขียน อ่าน และ เรียนหลักไวยกรณ์ นั้นเป็นความจริงเพียงส่วนหนึ่ง เพราะการเรียน การศึกษามีหลายระดับ หลายลักษณะวิชา และ เนื่องจากภาษาไทย แบ่งออกเป็น ๒ ประเภท คือ ภาษาปาก (ภาษาพูด) และ ภาษาเขียน.

ภาษาปาก หรือ ภาษาพูด คือภาษาที่เปล่งเสียงออกมาเป็นถ้อยคำพูด เป็นภาษาที่ใช้พูดกันเพื่อสื่อความหมายให้รู้เรื่อง และทราบความประสงค์ของกันและกัน ถ้าไม่เข้าใจก็สามารถสอบถามกันจนเข้าใจ และบางครั้งจะต้องแสดงกริยาท่าทางประกอบด้วย.

ภาษาเขียน คือภาษาที่ขีดให้เป็นตัวหนังสือ หรือ เลข หรือรูปต่างๆ.

ภาษาปาก และ ภาษาเขียน ยังแบ่งออกได้เป็น ๒ประเภท คือ ภาษาถิ่น และ ภาษาราชการ

ภาษาถิ่น คือภาษาที่ใช้เฉพาะถิ่น ได้แก่ภาษาของแต่ละภาคของประเทศ ได้แก่ ภาคกลาง ภาคเหนือ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (อีสาน) ภาคตะวันออก และ ภาคใต้.

ภาษาราชการ คือภาษาที่ทางราชการกำหนดขึ้น หรือบัญญัติขึ้นไว้ เพื่อให้ทางราชการใช้เป็นแบบฉบับของการเขียนหนังสือไทย ในทางราชการ และ ทางโรงเรียน เพื่อให้การเขียนหนังสือไทยมีมาตรฐานลงรูปลงรอยเดียวกัน ไม่ลักลั่น ขาดความเป็นระเบียบ ทำให้เกิดความเหลื่อมล้ำ ไม่เป็นไปตามกฎ ตามแบบ ตามลำดับ

คำศัพท์ต่างๆที่บัญญัติขึ้นใช้ในกฎหมาย ก็ถือว่าเป็นภาษาราชการด้วย เพราะการบัญญัติกฎหมายเป็นงานราชการ

ภาษาไทย นั้น ถ้าศึกษา และ สังเกตให้ดี จะเห็นว่า ถ้อยคำ คำเดียวกัน เขียนตัวสะกดเหมือนกัน เปล่งเสียงออกมาเหมือนกัน แต่คนที่อยู่ต่างภาค ต่างท้องถิ่นกัน แปลความหมายไม่เหมือนกัน เช่นคำว่า “ ส้วม” ภาษาราชการ และภาษา ภาคกลาง หมายความว่า ที่ถ่ายอุจจาระปัสสาวะ แต่ภาษาถิ่นทางภาคอีสาน หมายความถึง ห้องนอน คำว่า “เว้า” ภาษาราชการ หมายความว่า มีเส้นรอบนอกหรือพื้นราบ โค้ง หรือบุ๋มเข้าไป แต่ภาษาถิ่นทางภาคอีสาน หมายความว่า “พูด” นอกจากนี้ ภาษาที่พูดกัน ยังมี คำสแลง และ คำผวน อีกด้วย.

คำสแลง เป็นถ้อยคำ หรือสำนวน ที่ใช้เข้าใจกันเฉพาะกลุ่ม หรือชั่วระยะเวลาหนึ่ง ไม่ใช่ภาษาที่ยอมรับกันว่าถูกต้องตามหลักภาษา.

คำผวน หมายถึงหวนกลับ เช่น ตกที่อิฐ ผวนเป็น ติดที่อก เป็นต้น.

ภาษาที่เราใช้ในชีวิตประจำวัน ส่วนใหญ่จะใช้ภาษาปาก หรือ ภาษาพูด และคนในแต่ละท้องถิ่นก็จะพูดภาษาท้องถิ่นของตน จะไม่ใช้ภาษาราชการ นอกจาก ผู้ที่เป็นนักเรียน หรือ ผู้ที่เป็นพนักงานเจ้าหน้าที่ของรัฐ ที่มีความจำเป็นต้องใช้ในการเรียน หรือ การปฏิบัติราชการ ซึ่งจะต้องทำเป็นตัวหนังสือ หรือ เป็นลายลักษณ์อักษร.

การเรียน การสอนหนังสือในสถาบันการศึกษาของเรา แม้แต่การสอน วิชาหลักภาษาไทย ผู้สอนส่วนใหญ่ และ ผู้เขียนตำรา มักจะเข้าใจว่า นักเรียน และ นักศึกษาทุกคนทราบความหมาย หรือ คำนิยาม ของถ้อยคำ ทุกคำในตำราเรียนตรงกัน เพราะทุกคนเป็นคนไทยรู้ และ เข้าใจภาษาไทยมาแต่เกิด จึงไม่ได้เน้นให้ นักเรียน นักศึกษา ทราบความหมายของถ้อยคำ ที่เขียนในตำรา หรือ ในเอกสารต่างๆ ที่ใช้ในราชการ ซึ่งเป็น ภาษาราชการ ปล่อยให้ทุกคนค่อยๆทำความเข้าใจ และ รู้ความหมายเอาเอง ซึ่งสามารถทำได้ในระดับหนึ่งเท่านั้น เมื่อเรียนสูงขึ้น มากวิชาขึ้น คำศัพท์ต่างๆก็ยิ่งมีเพิ่มมากขึ้น โดยเฉพาะกฎหมาย ซึ่งต้องเขียนไว้เป็นลายลักษณ์อักษรทั้งสิ้น และทุกคำมีความหมาย เมื่อผู้สอนไม่เน้นเรื่องคำแปล หรือ คำนิยามความหมายของถ้อยคำ ให้ตรงกับที่ทางราชการกำหนดไว้ เป็นเหตุให้นักเรียน นักศึกษา ที่มาจากต่างภาค ต่างท้องถิ่นกัน แปลความหมายของถ้อยคำผิดเพี้ยนกันไป แม้แต่คนที่อยู่ภาค และท้องถิ่นเดียวกัน ก็ยังแปลความหมายแตกต่างกัน บางครั้ง คิดว่า ถ้อยคำ บางคำ ไม่มีคำแปล เช่นคำว่า สิทธิ, อำนาจ, หน้าที่, รับผิดชอบ, ข้อเท็จจริง, ข้อกฎหมาย. เป็นต้น ความจริงถ้อยคำเหล่านี้ เป็นคำศัพท์ ที่ทางราชการ บัญญัติขึ้น และได้ให้คำนิยามความหมายไว้ทั้งสิ้น เมื่อเราไม่ดูคำจำกัดความหมาย จากพจนานุกรม เราก็ไม่ทราบความหมาย หรือ ทราบ แต่เพียงเลาๆเท่านั้น ไม่กระจ่างชัดทุกแง่มุม ซึ่ง ถ้อยคำเหล่านี้ หากไปอยู่ใน เอกสารบางประเภท มีความสำคัญมาก เช่นไปอยู่ใน เอกสารสัญญาต่างๆ ใน พินัยกรรม โดยเฉพาะ ใน กฎหมาย หากไม่ทราบความหมายที่แท้จริงตามที่ทางราชการกำหนดไว้ อาจแปลความหมายผิด หรือตีความผิดไป ซึ่งอาจมีผลทำให้คดีความถึงแพ้ชนะกันได้.

เนื่องจาก กฎหมาย เป็น กฎ หรือ บทบัญญัติ ที่ทางราชการตราขึ้น เพื่อใช้ บังคับ แก่ประชาชนทั้งประเทศ การบัญญัติกฎหมาย จะต้องบัญญัติ ไว้เป็นลายลักษณ์อักษร และ เมื่อเป็น กฎหมายไทย ภาษาที่ใช้บัญญัติกฎหมาย จึงต้องเป็น ภาษาไทย และต้องเป็นภาษาราชการ เพราะเป็นภาษาที่ทางราชการกำหนดให้ใช้ ถ้อยคำใดที่จะบัญญัติขึ้นใช้ใหม่ หรือ เป็นคำศัพท์เดิม แต่ต้องการให้มีความหมายใหม่ในกฎหมายฉบับใด ก็จะต้องให้คำนิยามความหมาย ไว้ใน บทนิยาม หรือ บทวิเคราะศัพท์ ของกฎหมายฉบับนั้น. ซึ่งส่วนมาก จะอยู่ในบทบัญญัติหมวดแรกของกฎหมาย คือ หมวดที่ว่าด้วย หลักทั่วไป หรือ บททั่วไป

การอ่านกฎหมาย บางครั้ง เมื่อต่างคนต่างอ่าน ตามตัวอักษร แล้วต่างมีความเห็น ไม่ตรงกัน และบางครั้งถึงกับมีความเห็นตรงกันข้าม จากถูกเป็นผิดก็มี ทั้งนี้เพราะแปลความหมายของถ้อยคำที่เป็นตัวอักษร ต่างกัน แปลตามความเข้าใจของแต่ละคน ไม่ได้ยึดถือตามคำนิยามความหมายที่ทางราชการบัญญัติไว้ จึงเกิดการโต้เถียงกัน และหาข้อยุติไม่ได้ แล้วหันมาโทษว่า กฎหมายไทยเป็นกฎหมายที่ดิ้นได้ มาก จึงต้องมีการตีความกฎหมายกัน ถึงกับต้องบัญญัติกฎหมายกำหนดหลักเกณฑ์ และวิธีตีความกฎหมายไว้.

วิธีแก้ความทุกข์ เรื่องการไม่รู้ความหมายคำศัพท์ภาษาไทยที่ใช้เขียนกฎหมาย

มีคำถามว่า เมื่อกฎหมายเขียน ด้วย ภาษาราชการ เราจะหาคำนิยามความหมาย หรือคำแปล ของคำศัพท์ต่างๆที่เป็นภาษาราชการ ได้ที่ไหน?

ตอบได้ว่า จากหนังสือพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๒๕ ที่เน้นเฉพาะ ฉบับ พ.ศ. ๒๕๒๕ เนื่องจาก เป็นฉบับที่ได้มีการ ปรับปรุงจาก พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๔๙๓ ครั้งใหญ่ ครั้งสุดท้าย ซึ่งได้มีการบัญญัติ เพิ่ม คำศัพท์ต่างๆอีกมาก โดยเฉพาะ ศัพท์กฎหมาย และ ทางราชการได้ประกาศให้ บรรดาหนังสือราชการ และ การศึกษาเล่าเรียนในโรงเรียน ใช้เป็นระเบียบการใช้ตัวสะกด โดยทำเป็น ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี ซึ่งมีข้อความดังต่อไปนี้.

ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี

เรื่อง ระเบียบการใช้ตัวสะกด

โดยที่ ราชบันฑิตยสถานได้จัดตีพิมพ์ หนังสือ พจนานุกรม ฉบับราชบันฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๒๕ ขึ้นเสร็จสิ้นแล้ว เสนอว่าควรยกเลิกประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง ระเบียบการใช้ตัวสะกด ลงวันที่ ๕พฤษภาคม ๒๔๙๓ แต่ทางราชการ และ โรงเรียนก็ยังควรมี แบบมาตรฐานสำหรับใช้ ในการเขียนหนังสือไทย เพื่อให้เป็นระเบียบเดียวกัน และควรใช้ พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๒๕ เป็นมาตรฐานดังกล่าว.

คณะรัฐมนตรี ได้พิจารณาแล้ว มีมติเห็นชอบด้วย ให้ยกเลิกประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่องระเบียบการใช้ตัวสะกด ลงวันที่ ๕ พฤษภาคม ๒๔๙๓ แต่นี้ต่อไป บรรดาหนังสือราชการ และการศึกษาเล่าเรียนในโรงเรียน ให้ใช้สะกดตามระเบียบ และพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๒๕ เสมอไป ถ้าและ กระทรวง ทบวง กรมใด เห็นสมควรเปลี่ยนอักขรวิธีในคำใด ก็ให้ชี้แจงแสดงเหตุผลไป ยังราชบัณฑิตยสถาน ต่อเมื่อ ราชบัณฑิตยสถาน เห็นชอบด้วย และสั่งแก้พจนานุกรมแล้วจึงให้ใช้ได้ อนึ่ง เมื่อแก้ระเบียบอักขรวิธี หรือ พจนานุกรม เวลาใดๆ ให้ราชบัณฑิตยสถานโฆษณาให้ทราบทั่วกัน

ประกาศ ณ วันที่ ๒๒ เมษายน ๒๕๒๖

พลเอก ป. ติณสูลานนท์

(เปรม ติณสูลานนท์)

นายกรัฐมนตรี

ผู้เขียนเคยถูกท้วงติงจากนักกฎหมายบางท่านที่เรียนกฎหมายต่างประเทศว่า จะใช้พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตสถาน มาแปลกฎหมาย และตีความกฎหมายไม่ได้ ผู้เขียนได้อธิบาย ชี้แจงว่า ผู้เขียน ไม่ได้ใช้พจนานุกรมเป็นเครื่องมือในการแปลกฎหมาย หรือ ตีความกฎหมาย แต่ใช้เพื่อแปลถ้อยคำภาษาไทยที่เขียนไว้ในกฎหมาย ตามระเบียบของทางราชการ เพราะถ้าเราไม่ทราบความหมายที่ถูกต้องแท้จริงของถ้อยคำ แต่ละคำ ที่เป็นทางราชการ แล้ว เราจะตีความกฎหมายได้อย่างไร ส่วนการตีความกฎหมาย จะต้องปฎิบัติตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๔ ซึ่งบัญญัติว่า

มาตรา ๔ กฎหมายนั้น ต้องใช้ในบรรดากรณีซึ่งต้องด้วยบทบัญญัติใดๆแห่งกฎหมาย ตามตัวอักษร หรือ ตามความมุ่งหมาย ของบทบัญญัตินั้นๆ

เมื่อไม่มีบทกฎหมายที่จะยกมาปรับคดีได้ ให้วินิจฉัยคดีนั้นตามจารีตประเพณีแห่งท้องถิ่น ถ้าไม่มีจารีตประเพณีเช่นว่านั้น ให้วินิจฉัยคดีอาศัยเทียบบทกฎหมายที่ใกล้เคียงอย่างยิ่ง และถ้าบทกฎหมายเช่นนั้นก็ไม่มีด้วย ให้วินิจฉัยตามหลักกฎหมายทั่วไป.

เพื่อมิให้เกิดความลังเลสงสัยว่า มีความจำเป็นต้องใช้ พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน เป็นหลักในการอ่านกฎหมาย การตีความกฎหมาย การเขียนหนังสือราชการ และ ในการศึกษาเล่าเรียนในโรงเรียนหรือไม่ เราควรศึกษาให้ได้ความกระจ่างชัด ว่า พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน คืออะไร ?

คำตอบในเรื่องนี้ คงดูได้จาก พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถานซึ่งได้ให้คำจำกัดความไว้ว่า

“พจนานุกรม”

๐ หมายความถึง หนังสือสำหรับค้นความหมายของถ้อยคำ ที่เรียงลำดับตัวอักษร.

นอกจากนี้ คำนำในการจัดพิมพ์หนังสือพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๒๕ ครั้งที่ ๑ ซึ่งเขียนโดย นายกราชบัณฑิตยสถาน ได้ให้คำอธิบายไว้ว่า

“พจนานุกรม เป็นหนังสือรวบรวมคำที่มีใช้อยู่ในภาษา โดยมากจัดเรียงลำดับตามตัวอักษร ให้ความรู้เรื่องอักขรวิธี บอกเสียงอ่าน และนิยามความหมาย ตลอดจนบอกประวัติของถ้อยคำเท่าที่จำเป็น นอกจากนี้หนังสือพจนานุกรม ยังเป็นเครื่องส่อให้เห็นว่า ชาติผู้เป็นเจ้าของพจนานุกรมนั้น มีวัฒนธรรม อยู่ในระดับไหน สูงต่ำเพียงไร เพราะฉะนั้นพจนานุกรม จึงนับได้ว่าเป็นหนังสืออ้างอิงที่สำคัญ และจำเป็น เมื่อว่าโดยเฉพาะ พจนานุกรมไทยฉบับราชบัณฑิตยสถาน มีลักษณะพิเศษไปจากพจนานุกรมอื่นๆ คือ ทางราชการให้ใช้เป็นแบบฉบับ ของการเขียนหนังสือไทย ในทางราชการ และโรงเรียน ทั้งนี้ เพื่อให้การเขียนหนังสือไทย มีมาตรฐาน ลงรูปลงรอยเดียวกัน ไม่ลักลั่น อันจะก่อให้เกิด เอกภาพ ในด้านภาษา อันเป็นวัฒนธรรมส่วนหนึ่ง จึงนับได้ว่าเพิ่มความสำคัญ และจำเป็นขึ้นไปอีกเป็นทวีคูณ”

สิ่งที่ควรทราบด้วย คือ ราชบัณฑิตยสถานคืออะไร ? และ ราชบัณฑิต คืออะไร ?

ราชบัณฑิตยสถาน คือ องค์การวิทยาการของรัฐ ซึ่ง เป็นสถาบันราชการ ตั้งขึ้น โดย พระราชบัญญัติราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๔๗๖ . (มีแก้ไข ฉบับ พ.ศ. ๒๔๘๕) ต่อมา พระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม พ.ศ. ๒๕๓๔ หมวด ๑๕ มาตรา ๓๓, ๓๔ กำหนดให้เป็นส่วนราชการที่ ไม่สังกัดสำนักนายกรัฐมนตรี กระทรวง หรือ ทบวง และ ให้อยู่ในบังคับบัญชาของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ มีหน้าที่ ๓ ประการ คีอ

๑ ค้นคว้า และบำรุงสรรพวิชา ให้เป็นคุณประโยชน์แก่ชาติ และประชาชน.

๒ ติดต่อแลกเปลี่ยน ความรู้กับองค์การปราชญ์อื่นๆ.

๓ ให้ความเห็น คำปรึกษา และ ปฏิบัติการเกี่ยวกับวิชา ตามความประสงค์ ของรัฐบาล (มาตรา ๕, ๖).

การรวบรวมถ้อยคำที่มีใช้อยู่ในภาษาไทย และบัญญัติคำศัพท์ ภาษาไทย ไว้ในพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน เพื่อใช้เป็นแบบฉบับของการเขียนหนังสือไทย ในทางราชการ และโรงเรียน เป็นหน้าที่ ที่ราชบัณฑิตยสถาน ได้รับมอบหมายจากรัฐบาล.

ราชบัณฑิต ได้แก่ผู้ทรงคุณวุฒิในวิชาใด สาขาหนึ่ง ซึ่งนายกรัฐมนตรีได้เลือก และนำความกราบบังคมทูลพระกรุณา แต่งตั้งเป็นราชบัณฑิต (มาตรา ๑๖).

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน ได้ให้คำนิยาม คำว่า ราชบัณฑิตไว้ว่า

ราชบัณฑิต

๐ นักปราชญ์หลวงมีความรู้ทางภาษาบาลี.

๐ สมาชิกองค์การวิทยาการของรัฐ ที่เรียกว่า ราชบัณฑิตยสถาน.

เมื่อเราทราบว่าพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน คืออะไร และ มีที่มาอย่างไรแล้ว ทำให้เราเห็นว่า พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน เป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่งสำหรับการอ่าน และ การเขียนหนังสือราชการ โดยเฉพาะ กฎหมาย เพราะถ้อยคำ ทุกคำในกฎหมาย มีความสำคัญ และ มีคำแปลทั้งสิ้น จะขาด หรือ เกินคำใดคำหนึ่งไม่ได้ และ จะเว้นวรรค ระหว่างคำ หรือ ระหว่างประโยคผิดที่ไปก็ไม่ได้.

กฎหมายเป็นหนังสือราชการประเภทหนึ่ง ถ้อยคำ และ ประโยคต่างๆ ที่ใช้เขียนกฎหมาย จึงต้องใช้ ภาษาราชการทั้งสิ้น จะใช้ภาษาพูด หรือ ภาษาถิ่น มาเขียนไม่ได้ ดังนั้น การอ่านกฎหมาย จึงจำเป็นต้องรู้ความหมายของถ้อยคำ และ คำศัพท์ภาษาไทย ทุกคำ ที่เป็นทางราชการ จึงจะสามารถเข้าใจความหมายได้ถูกต้องตรงกับที่เขียนไว้ในกฎหมาย.

ถ้าเราอ่านกฎหมาย โดยพยายาม หาคำจำกัดความหมายของถ้อยคำ และ คำศัพท์ภาษาไทย ทุกคำ จาก พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน จะทำให้เรารู้เรื่อง และ เข้าใจกฎหมายได้ถูกต้อง และรวดเร็วขึ้น ทั้งนี้เพราะ ถ้อยคำทุกคำในภาษาไทย แม้แต่ คำสันธาน เช่นคำว่า และ, หรือ, แต่, ต่อ, กับ, ที่, ซึ่ง,